Język polski, Słowo za słowem - podręcznik do kształcenia literackiego i językowego, klasa 4, szkoła podstawowa

Cykl podręczników Marii Nagajowej dla klas 4-6 w swojej zmienionej postaci oparty jest na wskazaniach "Podstawy programowej MEN" dla reformowanej polskiej szkoły oraz na wydanym przez Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne programie "Słowa jak klucze II" (DKW-4014-34/99). Na rok szkolny 2000/2001 WSIP wydał komplety dla klas 4. i 5., które obejmie reforma. Taki sam pakiet dla klasy 6. pt. "Słowa i świat",ukaże się w roku 2001, gdy reforma sięgnie tej klasy. Spójność całego cyklu i wprowadzanych do niego zmian i uaktualnień jest gwarancją dobrych efektów pracy i nauczycieli, i uczniów. Pisze o tym Autorka: "O dobrych wynikach nauczania decyduje nie kilkanaście nawet najdoskonalszych lekcji (...), lecz pełny proces nauczania i uczenia się oraz zintegrowany z nim proces wychowania. Dla jednej klasy trwa on rok, dla klas 4-6 trzy lata". Nowością, która zapewne ucieszy wielu nauczycieli, są odrębne przewodniki dla każdej klasy, a w nich rozkład materiału uwzględniający: umiejętności, podstawy umiejętności, wreszcie wiadomości i ćwiczenia. Takie ujęcie materiału odpowiada założeniom reformy: celem nauczania i uczenia się są przede wszystkim umiejętności. Rozkłady materiału pozostawiają - co ważne - całkowitą swobodę w doborze tematów lekcji. Podobnie jak zajmujące zasadniczą część przewodników "Pomysły lekcji w układzie chronologicznym", "mają pomagać w rytmicznej i harmonijnej pracy, chronić przed przypadkowością i pomijaniem ważnych składników kształcenia". O integracji, która jest podstawą całego cyklu Marii Nagajowej, trudno dziś mówić jako o nowej metodzie nauczania. Warto jednak przypomnieć, że właśnie te podręczniki wprowadziły ją do polskiej szkoły. Dzięki integracji uczeń "dostrzega związki np. między analizą tekstu literackiego a nauką o wyrazie, składnią a budową wiersza i interpunkcją, słowotwórstwem i fleksją a ortografią - rozumie cel uczenia się". Celowość swoich działań widzi także w pracy samodzielnej. Na samokształcenie, samodzielną pracę z podręcznikiem Autorka kładzie nacisk szczególny, a obudowa metodyczna i rozwiązania graficzne - konsekwentne we wszystkich trzech klasach - zapewniają pomoc w świadomej, samodzielnej nauce. Czytelne instrukcje, wskazówki, powtarzające się kolory stron, różne wielkości i kroje czcionek, wykresy, strzałki, tabele, liczne ilustracje i fotografie przybliżają, prowadzą, ułatwiają, uatrakcyjniają. By droga do zdobywania wiedzy nie była nużąca, wprowadzono wiele gier dramatycznych, inscenizacji, zabaw językowych, łamigłówek, krzyżówek, nagrywanie słuchowisk itp. W zmienionych podręcznikach został znacznie ograniczony werbalny przekaz wiedzy, głównie w zakresie gramatyki opisowej i teorii literatury wraz z ich terminologią. Wiadomości i ćwiczenia dobrano tak, by służyły doskonaleniu umiejętności mówienia i czytania, by były funkcjonalne. Korekta w doborze i układzie tekstów literackich uwzględniła uwagi i zastrzeżenia zgłaszane przez nauczycieli. Zeszyty ćwiczeń ulegają, zmianom adekwatnym do wszystkich zabiegów, jakim poddano podręczniki. Podręczniki Marii Nagajowej nie tylko kształcą, ale i wychowują. Służą wyrabianiu cech charakteru ważnych w życiu społecznym, uczą tolerancji, uczciwości, odpowiedzialności za czyny i słowa; mówią o polskich obyczajach i wierzeniach, o polskiej kulturze narodowej i jej odrębności, a jednocześnie o jej związkach z kulturą europejską. Ukazują świat wartości pozytywnych przeciwstawiony wartościom powszechnie uznanym za negatywne.