Na szczytach rozpaczy

Wielki poemat rozpaczy (2008-06-07)

Jan Franczak  Więcej o recenzencie

"Gdyby istniał bóg smutku, z pewnością wyrosłyby mu skrzydła czarne i ciężkie, na których nie mógłbym polecieć do nieba, lecz tylko do piekieł". Ten piękny poetycki obraz wiele mówi o książce "Na szczytach rozpaczy". Charakterystyczne, że otwierający tom esej nosi tytuł "Być lirycznym", a pośród pozostałych znajdziemy jeszcze jeden zatytułowany "Liryzm absolutny". Bo też żywioł liryczny jest tym, co dominuje w całej książce, a zawarte tu teksty chyba właściwiej byłoby nazwać prozą poetycką lub - jeszcze lepiej - poematem prozą. Liryzm jest paradoksalnie siłą i słabością tego tomu. Siłą, bo uwodzi czytelnika wyczulonego na poetyckość. Czyta się "Na szczytach rozpaczy" z jakimś wewnętrznym drżeniem, ulegając gorączce myśli autora, gubiąc wątek i wracając do przeczytanych już zdań, by na nowo dać się porwać wzburzonemu, kipiącemu jak wezbrana rzeka lawy nurtowi. Motyw ognia, płomieni i ognistej kąpieli pojawia się tutaj nie przypadkiem, nie przypadkiem też pojawiają się tak często słowa "paroksyzm", "chaos", "rozpacz"... Cioran jest jak słodka trucizna. Uwodzi stylem, jak piękna, acz zepsuta kobieta swym wdziękiem. Sam autor pisze o sobie: "Nieskończenie bardziej lubię ludzi opanowanych przez wielkie namiętności, które zżerają ich i przyprawiają nawet o śmierć, niż zrównoważone usposobienie mędrców, znieczulające ich zarówno na rozkosz, jak i na ból. Mędrzec nie zna tragizmu namiętności, nie zna strachu przed śmiercią, nie wie też, co to poryw i ryzyko ani barbarzyńskie, groteskowe bądź wzniosłe bohaterstwo". A gdzie indziej Cioran stwierdza: "Cenię tylko prawdy witalne, organiczne i spermatyczne, bo wiem, że nie istnieje prawda, lecz są tylko prawdy żywe, owoce naszego niepokoju". I tutaj właśnie objawia się słabość liryzmu Ciorana. Można by złośliwie zapytać: "Czy prawdą jest, że prawdy nie ma?". A jeśli tej prawdy nie ma, to dlaczego autor z taką pewnością siebie głosi swoje poglądy? Skąd ta pewność, że czeka nas nicość? Skąd wie, że to mędrcy się mylą, a nie on? Skąd to przekonanie, że najważniejsza jest miłość i że to miłość nas ocala? Przecież w świecie pozbawionym sensu nic sensu nie ma! Trzeba przyznać, że sam Cioran broni się przed zarzutem sprzeczności, twierdząc, że jest ona typowa dla naszej egzystencji. Sprytne rozwiązanie, które pozwala na pisanie nawet piramidalnych bzdur w porywach młodzieńczej namiętności ("Na szczytach rozpaczy" to debiutancka książka nieżyjącego już pisarza). A jedną z takich bzdur jest choćby to stwierdzenie: "W chrystianizmie nie ma miłości, lecz tylko pobłażliwość". Wyobrażam sobie, że to właśnie z tej "pobłażliwości" np. o. Maksymilian Kolbe oddał swoje życie za nieznanego mu współwięźnia Auschwitz! Nie chcę przez to powiedzieć, że Ciorana nie warto czytać. Warto! Bo choć sączy w duszę słodką truciznę (na którą trzeba mieć silne antidotum), choć potrafi napisać rzeczy, z którymi nie sposób się zgodzić, to z drugiej strony pobrzmiewa jak pogański Hiob lub Eklezjastes. Mógłbym bez trudu przytoczyć zdania, które brzmią niemal jak parafraza "Księgi Koheleta". Pamiętać jednak trzeba, że "Na szczytach rozpaczy" to rozszalały nurt poezji, a w jego odmętach obok zwodniczych wirów pobłyskują i szklą się okruchy prawdy.

(5 z 8 uznało tę recenzję za pomocną.)

Oceń recenzję. Czy jest przydatna?: Przyciskając jeden z klawiszy,oceniasz przydatnośćrecenzji dla kupujących.

Zgłoś nadużycie Zgłoś nadużycie, jeśli powyższarecenzja zawiera treści niezgodnez Regulaminem recenzji