Polska Rzeczpospolita Ludowa. Rekwizyty

Recenzja Gazeta Wyborcza, 15 czerwca 2004 r. - My z PRL-u

Ryszard Kapuściński

Ukazał się świetny album „PRL. Rekwizyty” ze zdjęciami Chrisa Niedenthala. Człowiek z PRL-u w każdych warunkach był zaradny i potrafił się uśmiechać. To wydarzenie ważne, którego znaczenie można rozpatrywać na kilku płaszczyznach. Po pierwsze, dokumentacyjnej – w serii świetnie zrobionych zdjęć – scen rodzajowych, autor pokazuje nam obraz rzeczywistości PRL-u, epoki tzw. rozwiniętego socjalizmu (trzy dziesięciolecia – lata 60., do końca lat 80.).
Żyliśmy w czasach ironicznych W konfrontacji między oficjalnym językiem propagandy, z którego pochodzi pojęcie „rozwinięty”, a ubogimi realiami i rekwizytami tamtej epoki zawarty jest ogromny ładunek gorzkiej, a czasem wręcz zjadliwej ironii, co tylko raz jeszcze potwierdza naocznie fakt, i właśnie o tym mówią fotografie Niedenthala, że żyliśmy wówczas w czasach istotnie ironicznych. Ta dokumentacyjna strona albumu jest tym bardziej cenna, że nasz czas obecny pędzi z wielką prędkością, zmiany następują po sobie szybko, pejzaże życia przekształcają się momentalnie i gruntownie, co sprawia, że mamy krótką pamięć, że cierpimy na chroniczną amnezję, że zaciera nam się i rozmywa obraz nawet tego, co było dosłownie wczoraj. Cóż dopiero mówić o młodym pokoleniu, które tamtą epokę zna co najwyżej ze słyszenia. Otóż Chris Niedenthal (a sekunduje mu w tym dzielnie Jacek Hugo-Bader, autor tekstu), utrwalając tamte lata, chce je zachować w naszej pamięci żywymi, takimi, jakimi były w istocie. Tak, pamięć jest krucha, zawodzi i deformuje, a tam, gdzie zostawia białe plamy, natychmiast wciskają się fałszujące rzeczywistość stereotypy. Ale autorowi nie chodzi tu o chłodną, archiwalną, kolekcjonerską dokumentację. Przeciwnie – chce dać obraz żywy i dynamiczny, chce pokazać historię, która się aktualnie dzieje. Jego postacie żyją – dziewczynka jedzie na rowerze, pielgrzymi idą do Częstochowy, młodzi pokazują swoje dorodne ciała, a babcia, najwyraźniej znudzona – ziewa. Dzięki tej reporterskiej pasji utrwalania człowieka w ruchu, człowieka – istoty czującej, odczuwającej i dającej temu – mimiką twarzy czy gestami rąk – ciągły wyraz, otrzymujemy nie schemat ideologiczny, ale relację ze świata, który – choć pokręcony i siermiężny, ale przecież autentycznie był.
Syrenki i SHL-ki Po drugie – szczególna wartość albumu to przypomnienie w warstwie obrazowej i słownej owych tytułowych rekwizytów epoki – całego zbioru artefaktów, których wspólną cechą była ich zgrzebność, monotonia, nieraz wprost – pokraczność. Prym wiodą tu nieszczęsne, perkocące syrenki, hałaśliwe SHL-ki, brudne fartuchy, niechlujne targowiska i puste sklepy, girlandy papieru toaletowego i nylonowe krawaty, trzęsące „balony”, kolekcje „utrwalaczy” i „Czarów PGR-u”. Kto znał ówczesny Związek Radziecki, widział i wiedział, że owa szarzyzna i powszechny niedostatek były najlepszym przykładem i dowodem sowietyzacji naszego życia, gustu i obyczaju.
Z tej kapusty będzie zupa A teraz krótko – problem czytelności przedmiotów-symboli. Niedenthal często fotografuje drobiazgi, detale, aby poprzez ich wygląd, ich banał i marność pokazać nam tamtą rzeczywistość. Czy jednak potrafimy dziś prawidłowo odczytać jego zamysł? Np. na jednym ze zdjęć widzimy człowieka pokazującego główkę kapusty. Dziś powiemy – jakiż to ubogi rekwizyt ta główka! Ale my – dzieci wojny i chudych lat powojennych – wiemy, że dostępność, a nawet sam widok takiej główki mógł napawać zadowoleniem i nadzieją – z tej kapusty można było ugotować sagan pożywnej, pachnącej i gorącej zupy, która by na jakiś czas zaspokajała nieznośny głód...

(12 z 12 uznało tę recenzję za pomocną.)

Oceń recenzję. Czy jest przydatna?: Przyciskając jeden z klawiszy,oceniasz przydatnośćrecenzji dla kupujących.

Zgłoś nadużycie Zgłoś nadużycie, jeśli powyższarecenzja zawiera treści niezgodnez Regulaminem recenzji