Recenzje:

Liczba wszystkich recenzji: 1

• 

  • Lód
  • Jacek Dukaj
  • (towar niedostępny)

  Izabela Klein 2008-06-24

  Może trudno, ale warto   (9 z 16 uznało tę recenzję za pomocną.)

  Każda fabuła opiera się na pewnych założeniach, określających rzeczywistość, w której poruszają się bohaterowie. W większości przypadków założenia te są wspólne dla autora i czytelnika - pochodzą ze świata, w którym obaj funkcjonują. Gdy autor decyduje się na deformację rzeczywistości, zmianę jej domyślnych ustawień (tak jak to dzieje się w fantastyce) zwykle przedstawia czytelnikowi różnice w założeniach - wprost, głosem narratora, bądź pośrednio, w wypowiedziach bohaterów. Dukaj tego nie robi. Czytanie jego książek to przede wszystkim mozolna rekonstrukcja ukrytych założeń, składanie rozsypanych fragmentów puzzla, do którego nie mamy obrazka. I to właśnie czyni dla mnie Dukaja autorem trudnym, wymagającym i niezwykłym. W tym kontekście "Lód" jest dla Dukaja książką nietypową. Założenia alternatywnej rzeczywistości są proste i dość przejrzyste, a świat opisany został z niesłychanym realizmem, dbałością o szczegóły i - paradoksalnie - ogromną wiernością prawdzie historycznej. Historia, nauka, logika, filozofia i obyczajowość początku ubiegłego wieku przenikają się nawzajem i tworzą obraz tak spójny, że często trzeba sporo uwagi, by oddzielić prawdę od wizji i od całkowitej fantazji. Z tego punktu widzenia "Lód" jest książką łatwą. Z drugiej jednak strony Dukaj piętrzy przed czytelnikiem wyzwanie w postaci długich, zawiłych wywodów i dyskusji filozoficznych, logicznych, społecznych i historiozoficznych. W zależności od zainteresowań i wytrwałości czytelnika mogą się one okazać albo fascynujące, albo nużące. Dla mnie to książka niezwykła, ale na pewno nie polecam jej tym, których nudzą nadintelektualizowane dywagacje, dysputy i introspekcje. Akcja jest pełna zagadek, nieoczekiwanych zwrotów - jednak krzepnie w galarecie słów, dygresji, refleksji i dialogów, które często są raczej prowadzonymi równolegle monologami. Zastygła dynamika - jedna z wielu sprzeczności, które w "Lodzie" rzucają wyzwanie zasadzie wyłączonego środka. Książka jest również perfekcyjna formalnie. Struktura tekstu często stanowi odzwierciedlenie treści. Ten zabieg bardzo rzadko komu się udaje - zwykle kończy się na wymuszonych formach, których jedyny sens stanowi przywołanie pewnej treści. U Dukaja formalne refleksy treści są tak niewymuszone, że aż wydają się mimowolne: w dialogach hazardzisty rozmówcy-gracze podbijają stawkę, blefują, sprawdzają; niedookreślony bohater prowadzi pierwszobezosobową, niekonwencjonalną narrację; czy mój ulubiony - krótki, ale doskonały - roztańczony opis tańca. No i te spory pomiędzy logiką dwu- i trójwartościową, pomiędzy Mrozem a Odwilżą, Zimą a Latem, Wschodem a Zachodem, przypominające czasem dialogi Settembriniego i Naphty (mam nadzieję, że nie posuwam się za daleko.